Journal

Paella, arròs a banda en fideuà in de Marina Alta

By Elia Living ·

Brede paellapan met goudgele zeevruchtenrijst op een terrastafel in de schaduw, partjes citroen en allioli ernaast, de zee erachter.

Rijstgerechten vullen de menukaarten in de Marina Alta, en de toeristische website van Dénia noemt rijst een van de hoofdrolspelers in de keuken van de stad. Het menu van een restaurant in Jávea, Dénia of Moraira kan eruitzien als twintig versies van hetzelfde gerecht. Dat zijn ze niet. Elke rijst heeft een eigen basis, een eigen textuur en een eigen plaats waar hij op zijn best is. Deze gids legt uit wat de belangrijkste gerechten zijn, waar ze thuishoren en welke plek de zondagse rijst in het dagelijks leven inneemt.

Paella, arròs a banda en fideuà: wat is wat

Paella draagt dezelfde naam als de pan. De toeristische website van Dénia wijst erop dat "paella" zowel het gerecht als de pan betekent, en dat de rijstlaag dun blijft om de smaak te concentreren. De Valenciaanse versie, beschreven op de Wikipedia-pagina over paella, bevat Valenciaanse rijst, olijfolie, konijn, kip, eend, slakken, saffraan of een vervanger, tomaat, sperziebonen, limabonen, zout en water. Bij een paella met zeevruchten wordt het vlees vervangen door zeevruchten, blijven de bonen en groene groenten weg en worden de zeevruchten in de schaal geserveerd. De knapperige, geroosterde laag op de bodem van de pan heet socarrat.

Arròs a banda is het gerecht van de kust. A banda betekent "apart", omdat de rijst in twee delen wordt opgediend: eerst wordt de vis gekookt, meestal morralla (kleine vis met veel graten), en met de bouillon daarvan wordt daarna de rijst bereid. Volgens de toeristische website van Dénia komt het gerecht van de vissersboten, waar de bemanning de vis met de laagste handelswaarde gebruikte voor een krachtige bouillon. Traditioneel eet je het met allioli.

Fideuà gebruikt noedels, vaak holle, in plaats van rijst, gegaard met vis en schaaldieren in dezelfde brede, platte pan. Wikipedia vermeldt dat Gandia elk jaar een fideuà-wedstrijd houdt.

Gerecht Basis Bereid met Hoe het op tafel komt
Paella valenciana Rijst Kip, konijn, bonen, slakken Met een lepel uit de pan gegeten
Paella met zeevruchten Rijst Zeevruchten, geen bonen Zeevruchten in de schaal
Arròs a banda Rijst Bouillon van kleine vis Met allioli, vis apart opgediend
Fideuà Noedels Vis en schaaldieren In een brede, platte paellapan

Droog, smeuïg of soepig

Lokale menukaarten delen rijst net zo goed in naar textuur als naar ingrediënt. De toeristische website van Dénia beschrijft drie families. Droge rijst (arròs sec) wordt meestal in een paellapan gemaakt, met zeevruchten, groenten uit de streek en vlees. Smeuïge rijst (meloso) zit tussen droog en soepig in en is romiger. Soepige rijst (caldoso) wordt met veel bouillon gekookt. Rijst met bonen en rapen, arròs amb fesols i naps, staat bij de soepige rijstgerechten.

Vraag bij het bestellen welke van de drie de keuken bedoelt. Hetzelfde hoofdingrediënt kan als dunne, droge laag in de pan komen of als soepige rijst in een kom, en dat zijn twee heel verschillende maaltijden.

Per plaats: wat de inwoners bestellen

Dénia. De lokale foodsite lamarinaalta.com noemt llandeta of cruet de peix, arròs a banda en rijst met ansjovis en spinazie (amb aladroc i espinacs) als typisch. Vozpópuli voegt daar soepige rijst met konijn en slakken, rijst met bloemkool en gezouten kabeljauw en rijst met spinazie en ansjovis aan toe. De rijst wordt ook in de buurt verbouwd: in het moerasgebied Pego-Oliva, het dichtstbijzijnde wetland bij Dénia, groeien de rassen bomba en bombón, en bomba heeft een beschermde oorsprongsbenaming.

Jávea (Xàbia). Volgens hetzelfde overzicht van lamarinaalta.com zijn visrijst, zee-egels, cruet de peix en suquet roig (een rode visbouillon) de specialiteiten van de plaats.

Moraira en Teulada. Arròs a banda en een paella met sardines en spinazie gelden als de twee meest bewerkelijke lokale recepten, samen met bull.

Omliggende plaatsen. Calp staat bekend om arròs del senyoret en blanquet, met krab en groenten. In Pego maakt men rijst uit de oven, afgewerkt met een laag ei over de vulling. In Pedreguer kookt men thuis arròs amb fava pelà, en in Benitatxell rijst met bonen.

Zondagse rijst en hoe je die eet

De Valenciaanse regering (de Consell) verklaarde de Valenciaanse paella bij Decreto 176/2021 van 29 oktober tot Bien de Interés Cultural, in de categorie immaterieel erfgoed. Het decreet werd later opnieuw gepubliceerd in het BOE. De bijlage bij het decreet beschrijft wat het gerecht hier betekent: de symboliek van de zondagse familiemaaltijd, samen uit dezelfde pan eten en de traditie dat paella met een lepel wordt gegeten. Ook erkent het dat het recept in de Comunitat Valenciana verschillende varianten kent.

Paella begon als middagmaal voor boeren en landarbeiders, en het traditionele vuur wordt gestookt met takken van sinaasappelbomen en pijnbomen en met dennenappels. De bijlage bij het decreet geeft tips om een paella op houtvuur goed te laten lukken. Wikipedia vermeldt dat paella in heel Spanje traditioneel op donderdag op de menukaart van restaurants staat.

Lijkt het je wat om op zondag thuis rijst te maken, kijk dan bij een bezichtiging goed naar de buitenruimte: een overdekt terras met plaats voor een brede pan en een gasbrander is wat je gaat gebruiken. Het actuele aanbod van Elia Living in de drie rijstplaatsen vind je op deze pagina's: Jávea, Dénia en Moraira.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen paella en arròs a banda? Valenciaanse paella is een droge rijst met kip, konijn, bonen en slakken. Arròs a banda wordt gekookt in een bouillon van kleine vis, in twee delen opgediend en traditioneel met allioli gegeten.

Waar komt fideuà vandaan? Wikipedia noemt Gandia als geboorteplaats. Het gerecht gebruikt noedels in plaats van rijst, gegaard met vis en schaaldieren in een paellapan.

Om welke rijstgerechten staat Dénia bekend? Arròs a banda, rijst met ansjovis en spinazie, soepige rijst met konijn en slakken, en rijst met bloemkool en gezouten kabeljauw.

Wat bestel ik in Moraira? Arròs a banda en een paella met sardines en spinazie gelden als de twee meest bewerkelijke lokale recepten van Teulada-Moraira.

Waarom hoort paella bij de zondag? Decreto 176/2021, waarmee de Valenciaanse paella Bien de Interés Cultural werd, beschrijft de symboliek ervan in de zondagse familiemaaltijd en de gewoonte om met een lepel uit dezelfde pan te eten.

Waar komt de lokale rijst vandaan? In het moerasgebied Pego-Oliva, het dichtstbijzijnde wetland bij Dénia, groeien de rassen bomba en bombón, en bomba heeft een beschermde oorsprongsbenaming.

Verder verkennen